Eqqumiitsuliortut inuusuttut suliassaminnut pikkorissunngornissaat, nunarsuup sinneranik paasisimasaqarluarnissaat namminiussutsiminnillu ineriartortitsinissaminnik periarfissaqarluarnissaat Nunatsinni Eqqumiitsuliornermik Ilinniarfimmi pisortasaasup, eqqumiitsuliortup Ivínguaq Stork Høeghip, anguniarlugit sulivoq.
Tusagassiortoq, aaqqissuisoq
Nuup pisoqartaani illutoqqat ilaanni, Kalaaliaqqap akiani, illunnguaq ippoq. Illut allat eqqaminiittut assigai, iserluguli allaalluinnarpoq. Iserlugu eqqumiitsuliorneq kisimi takussaavoq, tassanimi kalaallit eqqumiitsuliortussat nutaat ilinniartinneqarput.
Nunatsinni Eqqumiitsuliornermik Ilinniarfimmiippugut, ulluinnarni NEI-ginnarmik taaneqartartumi. Nutaaliorsinnaassuseq malunnaqaaq. Qalipaatip tikka iserniariarluni naasassaavoq, ilinniartullu sullipput: Asseq qalipaateqanngitsoq qalipaaserlugu assilillugu.
Eqqumiitsuliornermik ilinniarfik 1972-imi pilersinneqarpoq Grafisk Værkstedimik taaguuteqarluni, 1981-imilu eqqumiitsuliornermik ilinniarfittut atuutilerluni. Ullumikkut tassatuaavoq eqqumiitsuliornermik ilinniarfiusinnaasoq.
NEI-mi ukiumut ilinniartut tallimaannaat ilinnialertarput. Ilinniarnerminni eqqumiitsuliornerup iluani periaatsit tamangajalluinnaasa attoqillattussaavaat, taamaattumillu suliassaqarluarput – aqerluusamik titartaanermit akrylimik qalipaanermut marriornermullu. Taamaalillutik eqqumiitsuliortunngorniat nunani allani eqqumiitsuliornermut ilinniarfinnut ingerlaqqissinnaanngorlugit ilinniartinneqartarput.
Novembarimi siallikujulluni sila tujorminakujuttoq Kulturformimit illunnguaq aappaluttoq pulaarparput, tassanilu pisortaasoq oqaloqatigalugu. Nammineq eqqumiitsuliortuuvoq, ilinniarfiullu allineqarnissaa anguniagaraa. Ilinniarfik allineqassaaq kunstakademiinngorlugu, tassa qaffasinnerusumik ilinniarfigineqarsinnaanngorlugu, Kalaallit Nunaannimi 2025-nngoreeraluartoq suli taama ittumik ilinniarfeqanngilaq.
Ivínguamut NEI ilinniarfiinnaanngilaq, Kalaallit Nunaannili eqqumiitsuliornerup tungaatigut periarfissanik pitsaanerusunik peqalernissaanut periarfissiisinnaavoq. Eqqumiitsuliorneq sungiusimasaq aammali nunani allani pisunut tappissoq siunissami takorluugaavoq. Ajoraluartumik ineriartorneq kissaatigisamit sukkaannerujussuusimasoq isumaqarpoq.
“Assut uggoraara ilinniarfimmut akisussaasuusut (Namminersorlutik Oqartussat) ilinniarfik taama sivisutigisumik imminiiginnarsimammassuk,” Ivínguaq oqarpoq.
NEI-p ukiorpanni imminiiginnarneqarsimanera oqallinnermi aamma malugineqarsinnaavoq. 2017-imi Naalakkersuisunit siunniunneqarpoq ilinniarfik illoqarfimmut allamut nuunneqassasoq. 2021-mi Inatsisartunut qinersisoqareermat taamani kultureqarnermut akisussaasuusoq, naalakkersuisoq Peter Olsen (IA) AG Sermitsiami issuarneqarpoq ilinniarfiup siunissaa suli aalajangiiffigineqarsimanngitsoq.
Allaaserisami tassani Peter Olsen aamma issuarneqarpoq oqarsimasoq ilinniarfiup ineriartortinneqarnissaa siunissaalu imminiiginnarneqarsimasut. Qaammatialunnguit qaangiummata Iv´nguaq NEI-mi pisortatut atorfinippoq. Massakkut, ukiut sisamat qaangiunneranni, eqqumiitsuliornerup siuarsarnissaa anguniarlugu suli iliuuseqartoqarsimanngilaq.
Tamakku pisortap 43-nik ukiullip ukiorpaalunni nammineq misigisimavai. Ilinniarfimmut attuumassuteqarnera 2021-mi aatsaat aallartinngilaq. Nammineq tassani ilinniartuusimavoq, pisortaalu Arnannguaq Høegh, 1991-imit 2020-mi toqussi tikillugu pisortaasoq, atsagaa, taamaalillunilu ilinniarfik ilisimasaqarfigilluarpaa. Tamakku tunngavigalugit malugisinnaalluarpaa qanoq allanngortoqarsimanngitsigisoq. Immaqali allanngortoqalerpoq – tamanna uterfigiumaarparput.
Uanga (Christian W. Bundgaard) Ivínguamut saaffiginnikkama naapikkusullugu saqqummersitsinera kingulleq ‘Arctic Exotic’ qiortakkanillu assilialiai pillugit oqaloqatigerusullugu saaffigaara.
Oqaloqatigilaaginnarluguli Kalaallit Nunaanni eqqumiitsuliorneq siunissaalu itinerusumik oqaloqatigiissutigilerpagut – NEI aallaavigalugu. Eqqumiitsuliorneq eqqartorparput isikkumiguinnaanngitsoq inuilli akornanni attaveqaqatigiinnermut sakkutut pingaaruteqassusia sammillugu. Tamatumani eqqumiitsuliortoq aliikkusersuisuinnartut isigineqanngilaq kalaallilli kulturikkut pingaartitaannik tunniussinnaasaannillu tunioraasutut isigisariaqarluni.
Ivínguup suliaani, Arctic Exoticimi, eqqumiitsuliornermik isiginneriaaseq tamanna erseqqissorujussuuvoq. Eqqumiitsuliaani takuneqarsinnaavoq eqqumiitsulioriaaseq aqqutigalugu nunanut allanut ungasikkaluartunut qanoq ammaassisoqarsinnaasoq. Siuaasat silarsuarmik nalulluinnakkaminnik qanoq paasinnittaaseqarsimanersut misissorpaa. Assigiinngissuseq taanna Ivínguup eqqumiitsuliornerani qitiusorujussuuvoq.
“Akerleriissuseq akerlianillu isumallit sulianni sammisorujussuuakka, taamaalillunilu Arctic Exotic pinngorpoq. Assit pisoqqat qalipaateqanngitsut assut alutorivakka, eqqarsaatigisarparalu assiliiveqanngikkallarmat, timmisartoqanngikkallarmat umiarsuaqanngikkallarmallu inuit qanoq silarsuarmik isiginnittaaseqarsimanersut. Eqqarsaatigisarnerpaat nunarsuup ailluatungaani nunaqartoq kiattorsuarnik? Issittumit allaalluinnartunik?”
Arctic Exoticimi arnat kalaallit Ivínguup nunanut kiattunut nuuppai, aammali kiattup uumasui: zebrat, nagguaatsut, tigerillu issittumut nuuttarpai. Tassani uumasut piniakkatut pissusilerneqartarput aammali qimmit qimuttut taarserlugit qimuttorineqartarlutik.
Ivínguup meeraagallaramili allamiut assigiinngissuserlu angerlarserfigisarpaalusooq, pingaartumik ukiukkut issileraangat angajoqqaani – nammineq oqarneratut – saapiloortarsimavai.
“Angajoqqaakka oqarfigisarnikuuakka: Sooq-una taamarsuaq qiiasariaqartugut? Qiianaq – sooq-una maanimiuusugut?”
Issittumik nuannarinngisaqarnera kingorna allanngorpoq. Kalaallit Nunaatali avataani inuuneq isummerfigissallugu eqqumiitsuliortumut suli pingaaruteqarpoq. Ivínguup silarsuarmik isiginninnera ilinniartitsinerani aamma pingaaruteqarpoq. Isumassarsineq qamannga pisarpoq, oqarpoq uummatinilu tikkuarlugu, aammali pingaaruteqartorujussuuvoq silarsuarmut avatangiiserisamut imminut sanilliunnissaq, nassuiaavoq.
“Soorunami pingaartuuvoq silarsuarmut avatitsinniittumut alakkaamallunilu isumassarsiornissaq. Taamaattumik aamma avataaneersunik ilinniartitsisoqartarnissaq pingaartittarparput. Ilinniartitsisut allamik tunuliaqutallit allaanerusunik pissarsiffigisarpavut.”
Isumassarsiorfissarsiorluni silarsuarmut alakkaamaneq ajunngilaq, aammali eqqumiitsuliortutut isummertariaqartarpoq nukiit peqqarniitsumik naalakkersuiniarsarisut tungitsinnut qiviaraangata. Taamaattoqartillugu silarsuarmik isiginninnerup eqqumiitsuliorneq aqqutigalugu nittarsaannissaa taamatulli pingaaruteqartigaaq.
2025 aallartittoq Kalaallit Nunaata inissisimanera pillugu oqallittoqalermat Ivínguup eqqumiitsuliai oqallinnermut akuliupput qiortakkanik assilialiaa “STOP” aqqutigalugu. Assilialiap qulaani taamani naalakkersuisut siulittaasuata Múte B. Egedep oqaasii issuarneqarput: “Kalaallit Nunaat kalaallit pigaat”.
Eqqumiitsuliat naalakkersuinermut tunngatissallugit Ivínguamut nutaajunngilaq.
“Siornatigut aamma taamaaliortarpunga. Oqaatsit atorlugit isummersorneq pikkoriffiginngilara. Pitsaanerutippara assilialiat aqqutigissallugit.”
Eqqumiitsuliat naalakkersuinermik isummernertalissallugit pisariaqanngilaq, Ivínguamulli suliaanut ilaaginnarpoq.
Ilaqutariinni eqqumiitsuliorneq inuiaqatigiillu ingerlaasiat immikkoortinneqarsimanngisaannarput.
Assersuutissaqqinnerpaavoq angutaa Malik Høegh, nipilersoqatigiinnit Sumekkunnit ilisimaneqarluartoq. Nipilersoqatigiit kalaallit nipilersoriaasiannik allannguisut, naalakkersuinermullu tunngasunik oqariartuuteqartartut. Oqariartuutit tamakku ukiut 50-it qaangiutereersut suli ullumikkut akisuasut. Periaaseq Ivínguup suliamini nangippaa.
Katilluta ataatsimut
Makiterniarpugut!
Kingulittami pissaraat
Siulitta attataat
Inuit nunagaat
Aqussavaat ataatsimut
Pigissaavaat qaqugummut!
Pigissaavaat qaqugummut!
Naalakkersuineq eqqumiitsuliornerlu Ivínguup isumaa naapertorlugu ataatsimoortinneqarsinnaapput – immaqalu ataatsimoortinneqartariaqarlutik – kisiannili eqqumiitsuliortuuneq NEI-milu pisortaaneq immikkoortilluinnartariaqarput. Ilinniarfimmi eqqumiitsuliornermi periaatsit pingaarnerupput, pisimasut oqaluttuassartaat pinnatik.
“Uannut pingaaruteqarpoq ilinniartut ataasiakkaat namminneq isummersinnaallutillu silarsuarmik isiginnissinnaassuseqarnissaat. Taakkuupput tunaartarisassaat. Uanga allanngortinniagassarinngilakka. Inuit allaat isummernerat ataqqisorujussuuara, uangalu isummernikka nammineq pigaakka. Taamaattumik nammineq eqqumiitsuliakka suleriaatsikklauunniit ilinniartunut takutissorneq ajorpakka,” Ivínguaq oqaluttuarpoq.
Inuusuttut kinaanerminnik nukimmillu ineriartuutigisaminnik paasisaqarnissaat Ivínguamut pingaartuuvoq. Tamanna aamma tunngavoq Kalaallit Nunaata Nuullu killeqarfii akimorlugit alakkaamanissaq – tamannalu ilinniartitsinermini ilinniarfiullu periarfissarititaasa iluanni ineriartortinniarsaraa.
Oqaloqatigiinnitta ingerlanerani NEI-mut tunngatillugu Ivínguup naalakkersuinerup tungaatigut tiguartisimanera malunnarsiartorusaarpoq. Naak ilinniarfimmut iseraangami naalakkersuinikkut isummani nassartanngikkaluarlugit nalunngilluinnarpaa NEI-mut tunngatillugu suliassat naalakkersuinermut tunngassuteqartut – siunissamut ungasinnerusumut takorluukkanik pilersaarutinillu imaqartariaqartut.
Eqqumiitsuliornermik suliaqartunik ilaqutaqarnini Ivínguup eqqumiitsuliortunngornissaminut tunuarsimaarutigisimanngilaa. Nalunngilaa inuusuttut ilaannut taama ajornanngitsiginngitsoq, angerlarsimaffiullu tapersersuinera pitsaajuaannanngitsoq.
“Inuusuttut naapitama ilaat oqaluttuartarput eqqumiitsuliornermik nuannarisaqarnertik ilaquttaminnit paasiuminaatsinneqarsuaartartoq. Tamanna qaqutigoortuunngilaq. Ilaqarpulli angerlarsimaffimminnit tapersersorneqartorujussuarnik. Assigiinngeqaat,” oqarpoq.
Tamakku pissutigerpiarlugit pisortap isumaa naapertorlugu ilinniarfik allisariaqarpoq – initussutsimigut aammali ilinniarnerup sivisussusiatigut. Ivínguummi takusinnaavaa ilinniarneq ilinniartunut qanoq sunniuteqartartoq.
Takusinnaasarpara allannguisartoq. Aamma ungasinnerusoq isigalugu. Takorluugaraara ilinniarfik alliartuinnavissoq, Kalaallit Nunaannilu ilinniarfeqalissasoq kunstakademitut taaneqarsinnaasumik, tassa qaffasissumik ilinniarfimmik. Naluara qaqugu, kisianni tassa takorluugara. Tassami – ilinniarneq sivitsorlugu fagillu amerlillugit. Massakkummi eqqumiitsuliornerup oqaluttuarisaaneranik sammisaqarnerluunniit ajorpugut.”
Ilinniarneq sivitsorneqartuuppat sammisassanut piffissaqarnerupissagaluarpoq, nassuiaavoq. Ullumikkut sammisassat immikkoortunut qaammammik ataatsimik marlunnilluunniit sivisussusilinnut aaqqissuunneqartarput, ilinniartullu allamut ibgerlaqereertarput. Taama piffissakilliortigaluni – sulisut ikissusiat aamma eqqarsaatigalugu – allanik suleqateqarnissamut periarfissaqanngilaq.
“Assersuutigalugu Isiginnaartitsinermik Ilinniarfimmit saaffigineqarpunga isiginnaartitsinermi atortussanik suliaqarsinnaanersunga,” Ivínguaq oqaluttuarpoq. Taamali suleqatigiissagaanni piffissaqarlunilu inissaqartariaqarpoq, aammami ilinniarfimmi ilinniagassanut tulluarsaasoqartariaqarpoq.
Danmarkimi, Sverigimi Tuluillu Nunaannisut kunstakademeeqalernissaanut aqqut takillunilu pisariusussaavoq. Takorluukkanilli piviusunngortitserusunneq uninnganngilaq. Suliaq tamanna Ivínguup atsaata aallartitaa arriikkaluamik timitalerneqaleriartorpoq.
Aningaasaliissutit amerlisussanngorput, ilaatigut aningaasaateqarfiit iluaqutigalugit, ilinniarnerlu ukiunut marlunnut sivitsorneqartussanngorluni, neriuutigineqarporlu ilinniarfiup illutaa allilerlugu aappaagu aallartinneqarsinnaassasoq.
“Nutarterinissaq qanillisorujussuuvoq. Illup silataani nunaminertaq ilinniarfimmut atavoq. Tassani allissut marlunnik quleriilik sanasoqassaaq, illulu massakkut najugarput ininut angisuunut marlunnut avinneqassaaq.,” Ivínguaq oqaluttuarpoq tikkuartuutigalunilu nangilluni; “Immikkoortup aappaa qalipaasarfiussaaq assilialiortarfiullunilu, eqqaailu init mikinerusut arlaliussapput. Silataani kaajaluisaqassaaq matoqqasumik.”
Ivínguamik oqaloqateqarnermut katitikkanik assilialiortaneranik pissuteqarpoq, apeqqutinulli allanut anginerusunut sanguvoq. Oqaloqatigiinnermi apeqqutit tamarmik akissutissarsineqanngillat, paasinarsivorli eqqumiitsuliornerup eqqumiitsuliornermillu ilinniartitsinerup ullutsinni pisunik siunissamillu ammasumik apeqqusiisumillu pissuseqartariaqartoq.
Tassami eqqumiitsuliorneq tammatsaaliuinertut takutitassatullu isigiinnarnagu ineriartornissaanut periarfissaqartinneqartariaqarpoq. Nalorninermut inissaqartariaqarpoq, assortuussutaasinnaasariaqarpoq nipillu nutaat sumiiffissaminnik suli ujarlertunut inissaqartariaqarput.
Ileqqutoqqat, popkulturip, naalakkersuinikkut pissutsit avammullu alakkaamasat ataatsimoorfianni NEI ilinniarfiinnaanani eqqumiitsuliornerup ineriartorfissaattut isigisariaqarpoq – tassani siunissami eqqumiitsuliortunngortussat nagguitik suugaluarpataluunniit silarsuarmut appakaannerminni aqqutissaminnik ujaasinerminnut aallaavissaat.
Michala Elk har over de sidste fem år etableret en succesfuld litterær karriere med ungdomsromaner. Hun deler sin faglige og økonomiske rejse.
Underviser Roan Segers har banket sin egen private musikskole op fra bunden. En rejse der ikke kun har budt på sød musik, men også væsentlige udfordringer i det didaktiske marked for dansk musikundervisning.
I gamle Halsnæs Andelsmejeri skaber Ilon Lodewijks og Simon Hebeltoft et lokalt forankret kulturelt samlingspunkt. Bygningen har de selv købt, og stedet drives 100 procent privat – uden kommunalt ejerskab. Det er et bevidst valg. Friheden og risikoen følges ad
‘Milde Himmel’ tager publikum visuelt og musikalsk med ind i hovedet på et af Danmarks største litterære klenodier. I ensembleforestillingen møder børn og voksne hans kreative drivkraft og tvivlende stemmer.
Hos Nunatsinni Eqqumiitsuliornermik Ilinniarfik i Nuuk arbejder kunstner og leder Ivínguak’ Stork Høegh for at give unge kunstnere et fagligt fundament, globalt udsyn og plads til at udvikle deres egne stemmer.
Hvor går grænsen mellem eksponering og historie? Det er en hovedovervejelse for mig i disse spæde opstartstider af Kulturform.
Dansk